Witamina K2: MK-7 czy MK-4 — różnica w wchłanianiu, dawkowaniu i czasie działania

Witamina K2 nie jest pojedynczym związkiem, lecz grupą menachinonów. Dwie najbardziej znane formy to MK-4 (menachinon-4) i MK-7 (menachinon-7). Pełnią wspólną funkcję witaminową, ale po wchłonięciu zachowują się inaczej: różnią się czasem utrzymywania się we krwi, źródłami pochodzenia oraz zakresami dawek badanych przez naukowców. Dlatego wartości podawanych na opakowaniach MK-4 i MK-7 nie należy porównywać bez uwzględnienia kontekstu.

Najbardziej konsekwentnie potwierdzoną w badaniach z udziałem ludzi różnicą jest dłuższe krążenie MK-7 w osoczu krwi po podaniu doustnym. Jednak dłuższa obecność we krwi nie oznacza udowodnionej przewagi dla każdego narządu ani wszystkich długoterminowych wskaźników zdrowotnych.

MK-7 i MK-4: najważniejsze różnice w jednej tabeli

Porównanie podsumowuje badanie farmakokinetyczne Sato i wsp. (2012), przegląd Shearer i wsp. (2012) oraz dane z badań klinicznych. Zakresy dawek opisują protokoły badawcze, a nie zalecenia dotyczące samodzielnej suplementacji.

Dlaczego MK-4 i MK-7 nazywa się różnymi formami tej samej witaminy

Wszystkie menachinony mają wspólny pierścień naftochinonowy. Liczba po „MK” opisuje długość łańcucha bocznego: MK-4 ma cztery jednostki izoprenoidowe, a MK-7 — siedem. Ta różnica chemiczna wpływa na ich zachowanie w lipoproteinach, przemieszczanie się między tkankami i usuwanie z krwi.

Witamina K jest potrzebna do działania enzymu gamma-glutamylokarboksylazy. Umożliwia karboksylację określonych białek — proces, bez którego białka te nie mogą pełnić swoich normalnych funkcji. Do białek zależnych od witaminy K należą czynniki krzepnięcia krwi, osteokalcyna tkanki kostnej oraz białko macierzy Gla (MGP), badane w kontekście mineralizacji tkanek.

Ważne rozróżnienie: zmiana laboratoryjnego wskaźnika karboksylacji potwierdza aktywność biologiczną, lecz sama w sobie nie dowodzi mniejszej liczby złamań, zdarzeń naczyniowych ani innych korzyści klinicznych. Są to różne poziomy dowodów.

Wchłanianie i czas działania: co rzeczywiście pokazują badania krwi

Witamina K jest substancją rozpuszczalną w tłuszczach. Jej wchłanianie odbywa się z udziałem lipidów pokarmowych, żółci i mechanizmów transportowych jelit. Następnie różne formy mogą być odmiennie rozmieszczane między lipoproteinami i tkankami. Dlatego „biodostępności” nie można sprowadzić wyłącznie do liczby godzin, przez które substancja jest wykrywalna w surowicy.

W badaniu Sato i wsp. (2012) zdrowym kobietom podawano jednorazowo 420 µg MK-4 lub MK-7 wraz ze standaryzowanym śniadaniem. Po przyjęciu MK-7 stężenie w surowicy wzrastało, osiągało maksimum po około sześciu godzinach, a substancję wykrywano do 48 godzin. MK-4 po takiej dawce nie wykrywano w surowicy w wybranych punktach czasowych. Po siedmiu dniach przyjmowania 60 µg/dobę MK-7 stężenie tej formy wzrosło, natomiast dla MK-4 nie odnotowano podobnej kumulacji w surowicy.

Wynik ten nie oznacza, że MK-4 w ogóle się nie wchłania. Brak mierzalnego stężenia we krwi zależy od czułości metody, dawki, szybkości wychwytu przez tkanki oraz metabolizmu. Badanie śledziło konkretny wskaźnik w określonej grupie, a nie cały proces wykorzystywania związku przez organizm.

W pracy Schurgers i wsp. (2007) porównywano witaminę K1 i MK-7. MK-7 dłużej utrzymywał się w krążeniu i wpływał na wskaźniki statusu witaminy K po wielokrotnym przyjmowaniu. Nie są to jednak wyniki bezpośredniego badania porównującego MK-4 z MK-7 pod względem długoterminowych klinicznych punktów końcowych.

Dlaczego w badaniach MK-4 stosowano miligramy, a MK-7 — mikrogramy

W publikacjach dotyczących MK-4 pojawiają się dawki badawcze wyrażane w miligramach. Na przykład Giri i wsp. (2020) kolejno badali dawki 0,5 mg, 5 mg i 45 mg MK-4 u 29 kobiet po menopauzie, z przebytymi złamaniami; każdy poziom dawki trwał trzy tygodnie. Na poszczególnych etapach obserwowano zmiany odsetka niedostatecznie karboksylowanej osteokalcyny, jednak zwiększenie dawki z 5 do 45 mg nie przyniosło dodatkowej korzyści w odniesieniu do tego markera. Badanie było niewielkie i otwarte.

Natomiast w badaniach MK-7 często oceniano ilości wyrażane w mikrogramach. Inaba i wsp. (2015) w dwóch randomizowanych badaniach analizowali dawki 50, 100 i 200 µg/dobę przez cztery tygodnie, a także 100 µg/dobę przez dwanaście tygodni. Autorzy oceniali stosunek osteokalcyny karboksylowanej do niedostatecznie karboksylowanej, a nie długoterminową częstość złamań.

Dlatego miligramy MK-4 i mikrogramy MK-7 nie są wymiennymi jednostkami skuteczności. Badania różniły się populacjami, czasem trwania, formami witaminy i ocenianymi wynikami. Nawet jeśli jedna forma utrzymuje się we krwi dłużej, nie pozwala to wyliczyć dokładnego przelicznika zastępowania nią drugiej formy.

Osteokalcyna i tkanka kostna: biomarkery a wyniki kliniczne

Osteokalcyna jest jednym z białek, które do prawidłowego funkcjonowania wymagają karboksylacji zależnej od witaminy K. W badaniach często oznacza się jej formę karboksylowaną i niedostatecznie karboksylowaną. Zmiana ich proporcji pozwala ocenić biochemiczną odpowiedź na spożycie witaminy K, ale nie jest bezpośrednim pomiarem wytrzymałości kości.

Knapen i wsp. (2013) obserwowali 244 zdrowe kobiety po menopauzie przez trzy lata, porównując codzienne przyjmowanie 180 µg MK-7 z placebo. Autorzy odnotowali różnice w niektórych wskaźnikach gęstości mineralnej i szacowanej wytrzymałości kości. Wyników uzyskanych w jednej grupie demograficznej nie można jednak automatycznie odnosić do wszystkich dorosłych ani innych dawek.

Dla MK-4 istnieją badania z innymi dawkami i populacjami. Na przykład Knapen i wsp. (2007) badali stosowanie 45 mg/dobę MK-4 przez trzy lata u 325 kobiet po menopauzie. Wyniki dotyczące geometrii kości udowej i gęstości mineralnej nie były jednakowe. Co istotne, nie było to bezpośrednie porównanie MK-4 z MK-7.

Dostępne prace potwierdzają więc, że obie formy mogą zmieniać biomarkery związane z witaminą K. Jednak uzasadnione twierdzenie, że „MK-7 jest lepsza dla kości niż MK-4”, wymagałoby wysokiej jakości bezpośrednich badań porównawczych z odpowiednimi wynikami klinicznymi, a nie jedynie zestawienia różnych publikacji.

Białko macierzy Gla i naczynia krwionośne: co badano, a czego nie udowodniono

Białko macierzy Gla (MGP) jest białkiem zależnym od witaminy K, uczestniczącym w regulacji mineralizacji tkanek. W badaniach naukowych oznacza się m.in. dp-ucMGP — nieaktywną formę MGP, wykorzystywaną jako jeden ze wskaźników statusu witaminy K.

W randomizowanym badaniu Dalmeijer i wsp. (2012) 60 uczestników otrzymywało placebo lub MK-7 w dawkach badawczych 180 albo 360 µg dziennie przez 12 tygodni. Autorzy zaobserwowali zależny od dawki spadek dp-ucMGP. Inne oceniane czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego nie zmieniły się jednak istotnie.

Knapen i wsp. (2015) w trzyletnim badaniu 244 kobiet po menopauzie oceniali parametry sztywności tętnic podczas przyjmowania 180 µg MK-7 dziennie. Część wskaźników uległa zmianie, szczególnie u uczestniczek z większą wyjściową sztywnością tętnic. Nie stanowi to jednak podstawy do twierdzeń, że dowolny suplement K2 „oczyszcza naczynia” lub zapewnia konkretny efekt kliniczny.

Dla czytelnika kluczowe jest rozróżnienie: zmiana biomarkera, zmiana pomiaru instrumentalnego i zmniejszenie ryzyka rzeczywistego zdarzenia klinicznego to nie to samo. Dowody dotyczące ostatniego twierdzenia są niewystarczające, by odnosić je do konkretnego produktu.

Gdzie w żywności występują MK-4 i MK-7

MK-7 wiąże się przede wszystkim z fermentacją bakteryjną; najbardziej znanym przykładem żywności jest japońskie natto z fermentowanych ziaren soi. MK-4 występuje w niektórych produktach pochodzenia zwierzęcego i może też powstawać w tkankach organizmu z innych form witaminy K.

Przegląd Shearer, Fu i Booth (2012) wyjaśnia, dlaczego podaż w diecie, stężenie we krwi i metabolizm tkankowy są odrębnymi cechami. W eksperymentalnym badaniu na myszach Ellis i wsp. (2022) różne formy witaminy K dostarczane z dietą mogły być prekursorami tkankowego MK-4. Nie należy bezpośrednio przenosić tego mechanizmu na ludzi bez dalszych badań.

Obecność MK-7 w natto nie oznacza, że wszystkie produkty fermentowane zawierają taką samą ilość tej formy. Podobnie ogólne oznaczenie „witamina K2” nie zawsze pozwala ustalić zastosowaną formę: podczas porównywania produktów należy sprawdzić oznaczenie MK-4 lub MK-7.

Jak interpretować dawki badawcze bez błędnych wniosków

• Oddzielaj dawkę od wyniku. Dawka zastosowana w badaniu klinicznym nie jest zaleceniem dla czytelnika.
• Uwzględniaj badaną populację. Wyniki u kobiet po menopauzie nie muszą być takie same u młodszych osób.
• Sprawdzaj oceniany wskaźnik. Osteokalcyna i dp-ucMGP to markery; gęstość kości i rzeczywiste złamania to inne punkty końcowe.
• Nie utożsamiaj biodostępności z korzyścią. Dłuższe krążenie MK-7 we krwi jest lepiej potwierdzone niż jej uniwersalna przewaga w wynikach klinicznych.
• Uwzględniaj całą dietę. Źródła witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w żywności oraz współistniejące choroby również mają znaczenie.

Środki ostrożności: interakcje i grupy wymagające szczególnej uwagi

Witamina K wchodzi w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi będącymi antagonistami witaminy K, w tym z warfaryną. Zmiana podaży witaminy K może wpływać na ich działanie i kontrolę wskaźnika INR. Osoby przyjmujące takie leki nie powinny samodzielnie wprowadzać, odstawiać ani zmieniać ilości suplementów K2 bez konsultacji z lekarzem.

W czasie ciąży, karmienia piersią, w dzieciństwie, przy chorobach przewlekłych lub stałym stosowaniu leków dodatkową suplementację należy omówić ze specjalistą medycznym. Należy też uwzględnić możliwą indywidualną wrażliwość na składniki konkretnych suplementów.

Suplementy diety nie zastępują pełnowartościowego, zróżnicowanego żywienia. Nie przekraczaj ilości podanej przez producenta; dawek liczbowych z przytoczonych publikacji nie należy przekształcać we własny schemat stosowania.

Często zadawane pytania

Co oznaczają MK-4 i MK-7 w składzie witaminy K2?
To różne menachinony — związki witaminy K2, które różnią się długością łańcucha bocznego i właściwościami metabolicznymi.

Dlaczego MK-7 jest dłużej wykrywalna we krwi niż MK-4?
Formy różnią się sposobem transportu i usuwania z krwi. W badaniach z niewielkimi dawkami MK-7 utrzymywała mierzalne stężenie dłużej.

Czy dłuższy czas krążenia MK-7 oznacza, że zawsze jest lepsza?
Nie. Stężenie we krwi nie jest bezpośrednim dowodem przewagi dla zdrowia kości ani innych wyników klinicznych.

Dlaczego w publikacjach dotyczących MK-4 występują dawki w miligramach?
Takie dawki analizowano w określonych protokołach klinicznych. Nie można ich bezpośrednio porównywać z dawkami MK-7 w mikrogramach ani traktować jako ogólnego zalecenia.

Czy MK-4 i MK-7 można stosować zamiennie w takich samych ilościach?
Nie. Nie istnieje uniwersalny przelicznik ich działania klinicznego na podstawie masy.

Czy istnieją bezpośrednie badania porównujące MK-4 z MK-7?
Istnieją niewielkie bezpośrednie porównania wskaźników wchłaniania, ale nie wystarczają one do uznania którejkolwiek formy za lepszą pod względem wszystkich długoterminowych wyników.

W jakich produktach występuje MK-7?
Najbardziej znanym źródłem żywieniowym jest natto, czyli fermentowane ziarna soi. Ilość MK-7 zależy od produktu i warunków fermentacji.

Czy witaminę K2 można łączyć z warfaryną?
Witamina K może wpływać na działanie warfaryny. Wszelkie zmiany podaży K2 należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe.

Źródła

• Sato T, Schurgers LJ, Uenishi K (2012). Comparison of menaquinone-4 and menaquinone-7 bioavailability in healthy women. Nutrition Journal. PubMed.
• Schurgers LJ et al. (2007). Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. Blood. PubMed.
• Shearer MJ, Fu X, Booth SL (2012). Vitamin K nutrition, metabolism, and requirements: current concepts and future research. Advances in Nutrition. PubMed.
• Inaba N, Sato T, Yamashita T (2015). Low-Dose Daily Intake of Vitamin K2 (Menaquinone-7) Improves Osteocalcin γ-Carboxylation: A Double-Blind, Randomized Controlled Trials. Journal of Nutritional Science and Vitaminology. PubMed.
• Giri TK et al. (2020). Maximal dose-response of vitamin-K2 (menaquinone-4) on undercarboxylated osteocalcin in women with osteoporosis. International Journal for Vitamin and Nutrition Research. PubMed.
• Knapen MHJ et al. (2013). Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporosis International. PubMed.
• Knapen MHJ et al. (2007). Vitamin K2 supplementation improves hip bone geometry and bone strength indices in postmenopausal women. Osteoporosis International. PubMed.
• Dalmeijer GW et al. (2012). The effect of menaquinone-7 supplementation on circulating species of matrix Gla protein. Atherosclerosis. PubMed.
• Knapen MHJ et al. (2015). Menaquinone-7 supplementation improves arterial stiffness in healthy postmenopausal women. A double-blind randomised clinical trial. Thrombosis and Haemostasis. PubMed.
• National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin K: Fact Sheet for Health Professionals. NIH ODS.
• Ellis JL et al. (2022). Multiple Dietary Vitamin K Forms Are Converted to Tissue Menaquinone-4 in Mice. The Journal of Nutrition. PubMed.

Suplement diety. Nie jest produktem leczniczym. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem.