Rybozyd nikotynamidu: Czy zwiększenie poziomu NAD+ naprawdę przynosi wymierne korzyści?

Rybozyd nikotynamidu (NR) to forma witaminy B3, którą komórki wykorzystują do uzupełniania NAD+ (dinukleotydu nikotynamidoadeninowego), koenzymu zaangażowanego w praktycznie cały metabolizm energetyczny komórki. Zainteresowanie NR wzrosło od czasu odkrycia tzw. szlaku recyklingu NAD+, w którym ta forma witaminy jest przekształcana w NAD+ znacznie wydajniej niż niektóre inne formy B3.

NR jest jednym z najdokładniej przebadanych prekursorów NAD+: istnieje zarówno duże badanie bezpieczeństwa zależnego od dawki, jak i kilka badań funkcjonalnych z udziałem ludzi, których wyniki są zróżnicowane, a czasem sprzeczne. Przeanalizujmy je po kolei.

Czym jest rybozyd nikotynamidu i czym różni się od innych form witaminy B3?

Witamina B3 występuje w kilku formach – kwasie nikotynowym, nikotynamidzie i rybozydzie nikotynamidu – i wszystkie ostatecznie przekształcają się w NAD+, ale różnymi drogami. Rybozyd nikotynamidu wykorzystuje tzw. ścieżkę ratunkową: enzymy NRK1 i NRK2 przekształcają NR bezpośrednio w mononukleotyd nikotynamidu (NMN), który następnie przekształca się w NAD+, omijając niektóre etapy pośrednie, typowe dla innych form. W przeciwieństwie do kwasu nikotynowego, który w dużych dawkach powoduje zaczerwienienie twarzy, badania nie wykazały takiego działania NR.

Mechanizm działania

NAD+ jest koenzymem niezbędnym do funkcjonowania enzymów mitochondrialnych łańcucha oddechowego, a także do aktywności sirtuin – białek zaangażowanych w regulację stresu komórkowego, naprawę DNA i adaptację metaboliczną. Według badań przedklinicznych, poziom NAD+ w tkankach spada wraz z wiekiem, co stanowiło podstawę hipotezy o potencjalnych korzyściach płynących ze stosowania prekursorów NAD+ we wspieraniu metabolizmu komórkowego w podeszłym wieku. Jest to jednak głównie hipoteza przedkliniczna – stopień, w jakim wzrost poziomu NAD+ u ludzi przekłada się na rzeczywiste korzyści funkcjonalne, został wykazany jedynie w poszczególnych badaniach klinicznych opisanych poniżej.

Największe badanie zależności dawka-odpowiedź: co wykazały dawki 100, 300 i 1000 mg

Conze i wsp. (2019) przeprowadzili największe jak dotąd badanie zależności dawka-odpowiedź dla NR: 140 zdrowym osobom z nadwagą podawano 100, 300 lub 1000 mg chlorku rybozydu nikotynamidu dziennie przez 8 tygodni. Wyniki jednoznacznie wskazywały na zależność dawka-odpowiedź: im wyższa dawka, tym silniejszy i szybszy był wzrost poziomu NAD+ we krwi, a wzrost ten utrzymywał się na stabilnym poziomie do końca badania. Profil bezpieczeństwa był dobry: nie wystąpiło zaczerwienienie skóry, nie było istotnych różnic w skutkach ubocznych między grupą NR a grupą placebo, ani negatywnego wpływu na poziom cholesterolu LDL. Badanie to stanowiło podstawę opinii eksperckiej EFSA na temat bezpieczeństwa tej formy witaminy B3.

Czy zwiększenie stężenia NAD+ przekłada się na korzyści funkcjonalne: sprzeczne dane

Ważne jest, aby szczerze rozdzielić w tym miejscu dwa różne pytania: czy poziom NAD+ zwiększa się (tak, w sposób spójny i zależny od dawki) i czy zapewnia wymierne korzyści funkcjonalne (w tym przypadku dane są znacznie mniej przekonujące).

Dollerup i wsp. (2018) podawali 2000 mg NR dziennie przez 12 tygodni otyłym mężczyznom z insulinoopornością. Badanie potwierdziło bezpieczeństwo tak wysokiej dawki, a także wykazało pewne zmiany w mobilizacji tkanki tłuszczowej i zmniejszenie stłuszczenia wątroby u niektórych uczestników – jednak **nie zaobserwowano znaczącej poprawy wrażliwości na insulinę ani ogólnego metabolizmu węglowodanów**, pomimo dawki znacznie przekraczającej typowe dzienne spożycie suplementów.

Remie i wsp. (2020) podawali 1000 mg NR dziennie przez 6 tygodni zdrowym otyłym osobom w badaniu krzyżowym. Stężenie metabolitów NAD+ w mięśniach szkieletowych wzrosło, a w składzie ciała i podstawowej przemianie materii zaobserwowano niewielkie zmiany, ale **nie zaobserwowano innych istotnych efektów metabolicznych (szczególnie na funkcjonowanie mitochondriów)**.

Oznacza to, że nawet przy dawkach kilkakrotnie wyższych niż 300 mg, naukowcy stale obserwują wzrost poziomu NAD+, ale nie zawsze dostrzegają oczekiwane korzyści funkcjonalne dla zdrowia metabolicznego. Jest to ważny niuans, który należy wziąć pod uwagę, przedstawiając wzrost biomarkerów jako cel sam w sobie.

Mięśnie i stany zapalne: dane wstępne

Elhassan i wsp. (2019) przebadali 12 mężczyzn w wieku 70–80 lat, którym podawano 1000 mg NR dziennie przez 21 dni w badaniu krzyżowym z grupą kontrolną otrzymującą placebo. Metabolom NAD+ w mięśniach szkieletowych rzeczywiście wzrósł, a poziom niektórych krążących cytokin zapalnych spadł – jest to pierwszy bezpośredni dowód na to, że doustna NR jest specyficznie dostępna dla tkanki mięśniowej u osób starszych. Naukowcy nie zaobserwowali jednak zmian w bioenergetyce mitochondrialnej mięśni, a sekwencjonowanie RNA wykazało nawet spadek ekspresji genów metabolizmu energetycznego – wynik sprzeczny z początkowymi oczekiwaniami. Autorzy podkreślają, że badanie jest krótkie (21 dni) i wymaga potwierdzenia w klinicznie istotnych modelach.

Rybozyd nikotynamidu jest szczególnie interesujący dla osób poszukujących wsparcia dla metabolizmu energetycznego komórek w ramach zbilansowanej diety, zwłaszcza w kontekście zmian związanych z wiekiem. Nie jest zalecany kobietom w ciąży, karmiącym piersią ani dzieciom poniżej 18. roku życia – w analizowanych badaniach brak danych na temat jego stosowania w tych grupach. Osoby cierpiące na choroby przewlekłe lub przyjmujące regularnie leki powinny skonsultować się z lekarzem. W powyższych badaniach nie odnotowano poważnych skutków ubocznych, nawet przy dawkach znacznie przekraczających typową dzienną dawkę suplementów.

Często zadawane pytania

Czym jest rybozyd nikotynamidu?
Jest to forma witaminy B3, która w procesie recyklingu jest skutecznie przekształcana w NAD+, koenzym niezbędny do metabolizmu energetycznego komórek.

Czym NR różni się od kwasu nikotynowego lub nikotynamidu?
Wszystkie trzy formy są ostatecznie przekształcane w NAD+, jednak za pośrednictwem różnych szlaków metabolicznych; w przeciwieństwie do kwasu nikotynowego NR nie powodował uderzeń gorąca w badaniach.

Czy zwiększenie stężenia NAD+ oznacza korzyści zdrowotne?
Niekoniecznie: w kilku badaniach wykazano, że poziom NAD+ wzrastał w sposób zależny od dawki i stały, ale nie zawsze na tym tle odnotowywano znaczącą poprawę wskaźników funkcjonalnych – wrażliwości na insulinę, funkcji mitochondriów.

Jak długo trwały badania NR na ludziach?
Od 3 tygodni (badanie mięśni u starszych mężczyzn) do 12 tygodni (badanie wrażliwości na insulinę), przy dawkach wynoszących od 100 do 2000 mg na dobę.

Czy rybozyd nikotynamidu ma jakieś skutki uboczne?
W przeprowadzonych badaniach, w tym w badaniach z zastosowaniem dawek znacznie przekraczających typową dawkę dobową, nie odnotowano żadnych poważnych skutków ubocznych ani istotnych różnic w porównaniu z placebo.

Komu nie zaleca się stosowania NR bez konsultacji z lekarzem?
Kobiety w ciąży, kobiety karmiące piersią, dzieci poniżej 18 roku życia i osoby regularnie przyjmujące leki.

Źródła

• Conze D., Brenner C., Kruger CL (2019). Bezpieczeństwo i metabolizm długotrwałego stosowania NIAGEN (chlorku rybozydu nikotynamidu) w randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu klinicznym z udziałem zdrowych dorosłych z nadwagą. Scientific Reports. Nature
• Dollerup OL i wsp. (2018). Randomizowane, kontrolowane placebo badanie kliniczne rybozydu nikotynamidu u mężczyzn otyłych: bezpieczeństwo, wrażliwość na insulinę i działanie mobilizujące lipidy. American Journal of Clinical Nutrition. PubMed
• Remie CME i wsp. (2020). Suplementacja rybozydem nikotynamidu zmienia skład ciała i stężenie acetylokarnityny w mięśniach szkieletowych u zdrowych osób otyłych. American Journal of Clinical Nutrition. PubMed
• Elhassan YS i wsp. (2019). Rybozyd nikotynamidu wzmacnia metabolizm NAD+ w starzejących się mięśniach szkieletowych człowieka i indukuje sygnatury transkryptomiczne i przeciwzapalne. Cell Reports. PMC

Suplement diety. Nie jest lekiem. Przed użyciem należy skonsultować się z lekarzem.