Dlaczego inozytol nazywano witaminą B8 i dlaczego nie jest już uważany za witaminę

Inozytol nadal można znaleźć pod nazwą „witamina B8”, choć we współczesnej klasyfikacji witamin nie ma takiej pozycji. Nie są to dwie różne substancje: nazwa B8 pozostała z okresu, gdy inozytol był rozpatrywany razem z witaminami z grupy B. Z czasem stało się jasne, że organizm ludzki może samodzielnie syntetyzować mioinozytol, w szczególności z pochodnych glukozy. W związku z tym nie spełnia on typowych kryteriów dla witaminy jako związku organicznego, który musi być dostarczany z pożywieniem w określonej ilości. Utrata nazwy „witamina” nie oznacza utraty znaczenia biologicznego: inozytol i jego pochodne biorą udział w budowie składników komórkowych i przekazywaniu sygnałów wewnątrz komórek.

Skąd wzięła się nazwa „witamina B8”?

Historia inozytolu rozpoczęła się na długo przed tym, zanim naukowcy w pełni zrozumieli jego funkcje. Substancję tę izolowano z materiałów biologicznych, określano jej strukturę chemiczną i badano jej obecność w tkankach. Przegląd historyczny autorstwa Irvine'a (2016) opisuje drogę od wczesnych badań chemicznych nad inozytolem do odkryć związanych z lipidami inozytolu i sygnalizacją komórkową.

W przeszłości inozytol zaliczano do szerszej grupy związków pokrewnych witaminom z grupy B. Stąd wzięła się nazwa „witamina B8”. Nadal można go znaleźć w popularnych materiałach i opisach suplementów diety, ale jest to nazwa historyczna, a nie współczesne oznaczenie odrębnej witaminy. W przeglądzie naukowym Caputo i in. (2020) jednoznacznie stwierdzono, że mioinozytol był wcześniej zaliczany do rodziny witamin z grupy B, ale nie jest już uważany za niezbędny składnik diety w klasycznym rozumieniu tego słowa.

Nie ma potrzeby doszukiwać się jednej daty „anulowania B8”: zmiana terminologii odzwierciedla nagromadzenie wiedzy biochemicznej, a niekoniecznie odrębną oficjalną decyzję dotyczącą nazwy.

Co odróżnia witaminę od substancji witaminopodobnych?

Witaminy to potocznie nazywane związki organiczne niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów fizjologicznych, których organizm nie wytwarza w wystarczających ilościach i które muszą być dostarczane z pożywieniem. Ważna jest nie tylko wartość odżywcza danej cząsteczki, ale także jej niezastąpiona wartość odżywcza. Jeśli dana osoba nie jest w stanie zaspokoić zapotrzebowania na taką substancję, jej niedostateczne spożycie może prowadzić do charakterystycznych zaburzeń.

Substancje witaminopodobne są czasami nazywane substancjami o ważnych funkcjach biologicznych, które pod pewnymi względami przypominają witaminy, ale nie spełniają wszystkich kryteriów. Jest to termin opisowy, a nie odrębna, uniwersalna kategoria z tymi samymi wymaganiami dla każdego związku. Inozytol jest przykładem takiego historycznego zamieszania: udział w procesach życiowych nie czyni go automatycznie witaminą.

Zatem stwierdzenia „inozytol jest niezbędny dla komórek” i „inozytol jest witaminą B8” nie są równoważne. Pierwsze odnosi się do roli biochemicznej, drugie do klasyfikacji zgodnie z zasadą niezbędnego spożycia z dietą.

Dlaczego współczesna nauka nie klasyfikuje inozytolu jako witaminy

Głównym powodem jest endogenna synteza mioinozytolu. Komórki ssaków pozyskują go na dwa sposoby: poprzez pobieranie ze środowiska zewnętrznego oraz poprzez syntezę z glukozo-6-fosforanu. Drugi proces obejmuje szlak enzymatyczny związany z genem ISYNA1. Mechanizmy te opisano w artykule przeglądowym Su, Ko i Saiardi (2023) dotyczącym regulacji zawartości mioinozytolu w komórkach.

To właśnie zdolność do tworzenia inozytolu w organizmie zmieniła jego miejsce w klasyfikacji. Źródła pokarmowe nadal stanowią część ogólnego metabolizmu, ale sama obecność inozytolu w żywności nie jest dowodem na to, że powinien on znaleźć się na liście witamin. W literaturze naukowej inozytol jest opisywany jako cykliczny alkohol wielowodorotlenowy – poliol – występujący w kilku formach przestrzennych; najpowszechniejszą w organizmie jest forma mio.

Jednocześnie zdolność do syntezy nie oznacza, że stężenie inozytolu we wszystkich tkankach jest zawsze takie samo lub że jego metabolizm nie może być zaburzony. Komórki regulują syntezę, transport i wydalanie tej substancji, a procesy te mogą się zmieniać w różnych warunkach fizjologicznych. Jest to kwestia metabolizmu komórkowego, a nie dowód na istnienie odrębnej witaminy B8.

Dlaczego inozytol pozostaje ważny dla organizmu

Inozytol jest składnikiem niektórych lipidów błonowych. Na przykład fosfatydyloinozytol jest składnikiem błon komórkowych, a jego pochodne biorą udział w procesach sygnalizacji. Gdy komórka otrzymuje sygnał z receptora, niektóre związki zawierające inozytol mogą ulegać przemianom i tworzyć cząsteczki mediatorowe. Jednym z dobrze zbadanych przykładów jest inozytolo-1,4,5-trifosforan (IP3), który bierze udział w regulacji wewnątrzkomórkowego stężenia wapnia.

Mechanizm ten nie oznacza, że suplementacja inozytolem automatycznie poprawia wszystkie procesy, w których bierze on udział. Istnieje fundamentalna różnica między ustaloną funkcją biochemiczną cząsteczki a udowodnionym działaniem konkretnego suplementu. Należy o tym pamiętać, czytając opisy właściwości inozytolu.

Historia badań nad lipidami inozytolu, podsumowana przez Irvine'a (2016), ilustruje, jak związek niegdyś uważany głównie za związek odżywczy, stał się ważnym przedmiotem zainteresowania biologii komórki. Obecne znaczenie inozytolu wynika przede wszystkim z jego specyficznych funkcji, a nie z jego dawnej pozycji w grupie B.

Jako historyczny synonim lub wyjaśnienie dla czytelnika, sformułowanie „inozytol, dawniej znany jako witamina B8”, prawidłowo oddaje pochodzenie tego terminu. Jednak bez doprecyzowania, nazwa „witamina B8” może stwarzać błędne przekonanie, że istnieje ogólnie przyjęta dzienna norma spożycia tej witaminy i odrębny rodzaj awitaminozy, analogiczny do niedoboru znanych witamin.

W literaturze naukowej trafniejsze jest używanie nazwy „mio-inozytol” w odniesieniu do najpowszechniejszej formy biologicznej lub „inozytol” w odniesieniu do szerszej grupy izomerów. Nazwa B8 nie określa formy chemicznej substancji, jej ilości ani właściwości gotowego suplementu. Dlatego dla zrozumienia składu istotne są konkretne nazwy składników i informacje na etykiecie, a nie historyczne oznaczenie.

Czy występuje niedobór witaminy B8?

Nie można mówić o klasycznym „niedoborze witaminy B8”, ponieważ inozytol nie jest powszechnie uznawaną witaminą. Nie ma standardowego schematu niedoboru witamin odżywczych, który można by bezpośrednio porównać z niedoborem prawdziwych witamin. Dlatego popularne listy niespecyficznych objawów, które rzekomo jednoznacznie wskazują na niedobór witaminy B8, należy poddać krytycznej ocenie.

Nie wyklucza to możliwości zmian stężenia inozytolu ani zaburzeń jego syntezy, transportu lub metabolizmu w poszczególnych tkankach. Autorzy badań naukowych badają takie zjawiska w kontekście metabolizmu, ale nie dowodzą, że dana osoba koniecznie potrzebuje suplementacji tylko ze względu na istnienie dawnej nazwy witaminy B8. Potrzeba dodatkowego spożycia nie jest determinowana nazwą substancji i powinna być rozpatrywana z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.

Zatem inozytol nie „przestał być ważny” po zmianie klasyfikacji. Zmieniło się natomiast zrozumienie jego pochodzenia w komórkach i dlaczego nie powinien być automatycznie utożsamiany z niezbędnymi witaminami.

Często zadawane pytania

Czy inozytol i witamina B8 to ta sama substancja?
Nazwa „witamina B8” była historycznie stosowana do inozytolu, głównie mio-inozytolu. Dziś jest to przestarzałe określenie i nie jest to nazwa oficjalnie uznanej witaminy.

Dlaczego inozytol nie jest już uważany za witaminę?
Okazało się, że organizm ludzki jest w stanie samodzielnie syntetyzować mioinozytol z pochodnych glukozy. Dlatego nie jest on uważany za niezbędną witaminę w diecie w klasycznym rozumieniu.

Czy witamina B8 znajduje się na współczesnej liście witamin?
Nie. Inozytol nie znajduje się na powszechnie uznanej liście witamin dla człowieka jako oddzielna witamina B8.

Czy organizm może sam produkować inozytol?
Tak. Komórki mogą syntetyzować mioinozytol z glukozo-6-fosforanu, a także pozyskiwać go ze środowiska zewnątrzkomórkowego.

Czy istnieje niedobór witaminy B8?
Klasyczna awitaminoza B8 nie jest definiowana jako niedobór oficjalnie uznanej witaminy. Jednocześnie zaburzenia metabolizmu inozytolu stanowią odrębny temat badań naukowych.

Czy nazwa B8 oznacza, że należy przyjmować inozytol?
Nie. Nazwa historyczna nie uzasadnia obowiązkowego stosowania suplementu. Kwestię jego stosowania należy podejmować indywidualnie, biorąc pod uwagę stan zdrowia i zalecenia specjalisty.

Źródła

• Caputo M. та ін. (2020). Inositols and metabolic disorders: From farm to bedside. Journal of Traditional and Complementary Medicine. PubMed.
• Su X. B., Ko A.-L. A., Saiardi A. (2023). Regulations of myo-inositol homeostasis: Mechanisms, implications, and perspectives. Advances in Biological Regulation. PubMed.
• Irvine R. F. (2016). A short history of inositol lipids. Journal of Lipid Research. PubMed.
• Greene N. D. E., Leung K.-Y., Copp A. J. (2017). Inositol, neural tube closure and the prevention of neural tube defects. Birth Defects Research. PMC.

Suplement diety. Nie jest lekiem. Przed użyciem należy skonsultować się z lekarzem.