Inozytol i lęk: co badano w badaniach klinicznych

Inozytol był badany pod kątem wpływu na objawy lęku i paniki od lat 90. XX wieku. Kilka małych badań kontrolowanych wykazało pozytywne efekty, szczególnie w zakresie częstości ataków paniki. Badania te były jednak krótkie, obejmowały bardzo małą grupę badaną i stosowały wysokie dawki eksperymentalne inozytolu.

Po połączeniu wyników tych badań w metaanalizie, nie stwierdzono statystycznie istotnego ogólnego wpływu na objawy lękowe. Dlatego też wczesne pozytywne wyniki należy traktować jako interesującą, ale niepotwierdzoną hipotezę.

Dlaczego inozytol badano pod kątem objawów lękowych

Inozytol jest składnikiem komórkowych systemów sygnalizacji fosfoinozytolu. W tkance nerwowej systemy te biorą udział w przekazywaniu sygnałów z różnych receptorów do mechanizmów wewnątrzkomórkowych.

To właśnie to biologiczne powiązanie stało się podstawą wczesnych eksperymentów psychiatrycznych. Jednak mechanistyczna wiarygodność nie oznacza, że efekt kliniczny został już udowodniony: należy go wykazać oddzielnie w odpowiednio dużych badaniach kontrolowanych.

Ataki paniki: gdzie pojawił się pierwszy pozytywny sygnał?

W 1995 roku Benjamin i wsp. opublikowali badanie z podwójnie ślepą próbą krzyżową, przeprowadzone na 21 osobach z zespołem lęku napadowego. Uczestnicy otrzymywali inozytol lub placebo przez cztery tygodnie w każdym okresie.

W protokole zastosowano 12 g inozytolu dziennie. Autorzy zgłosili, że częstotliwość i nasilenie ataków paniki zmniejszyły się bardziej po podaniu inozytolu niż placebo.

Wyniki wyglądały obiecująco, ale liczebność próby była bardzo mała. Dwadzieścia jeden osób to za mało, aby wiarygodnie oszacować wielkość efektu i przenieść go na szerszą populację.

Porównanie z fluwoksaminą w 2001 r.

W innym badaniu z podwójnie ślepą próbą krzyżową wzięło udział tylko 20 uczestników z zaburzeniami panicznymi, a inozytol porównywano z fluwoksaminą przez dwa kolejne miesięczne okresy.

Ilość inozytolu stopniowo zwiększano do 18 g dziennie. W większości skal autorzy nie zaobserwowali istotnej różnicy między obiema interwencjami, ale w pierwszym miesiącu liczba ataków paniki zmniejszyła się nieznacznie bardziej w okresie stosowania inozytolu.

To interesujący wynik, ale nie dowodzi on równoważności obu podejść. Aby wyciągnąć taki wniosek, potrzebne są znacznie bardziej szczegółowo zaprojektowane badania.

Dlaczego tych prac nie można uznać za ostateczny dowód

Głównym problemem jest wielkość próby. Gdy w badaniu bierze udział zaledwie 20–21 osób, kilka osób o bardzo silnych lub słabych odpowiedziach może znacząco zmienić średni wynik.

Drugim problemem jest konstrukcja krzyżowa. Każda osoba otrzymuje obie interwencje sekwencyjnie, dlatego szczególnie ważne jest kontrolowanie ewentualnego przeniesienia efektu z jednego okresu do drugiego.

Trzecim problemem jest wiek bazy dowodowej. Główne prace naukowe o pozytywnym wydźwięku zostały opublikowane dekady temu i nie doczekały się obszernej serii współczesnych, niezależnych powtórzeń.

Jakie badania przeprowadzono w celu złagodzenia objawów obsesyjno-kompulsywnych?

W 1996 roku Fux i wsp. przeprowadzili niewielkie badanie krzyżowe z podwójnie ślepą próbą, obejmujące 13 uczestników z objawami obsesyjno-kompulsyjnymi. Protokół zakładał dawkę 18 g inozytolu dziennie.

Autorzy zgłosili niższe wyniki w skali Y-BOCS w okresie stosowania inozytolu w porównaniu z placebo. Jednak 13 osób to jeszcze mniejsza próba niż w badaniach nad paniką, dlatego wynik ten należy interpretować z dużą ostrożnością.

Co więcej, objawy obsesyjno-kompulsyjne stanowią odrębny kontekst kliniczny i nie należy ich mechanicznie łączyć z uogólnionym lękiem lub atakami paniki.

Co się stało, gdy inozytol dodano do innej interwencji psychiatrycznej

W jeszcze mniejszym badaniu naukowcy sprawdzali wpływ dodawania inozytolu do już przepisywanych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny u osób z objawami obsesyjno-kompulsywnymi.

W badaniu wzięło udział zaledwie 10 osób, a dawka inozytolu wynosiła 18 gramów dziennie. Autorzy nie zaobserwowali istotnych korzyści w porównaniu z placebo.

Ten negatywny wynik jest istotny, ponieważ pokazuje, że nawet w bliskim kontekście klinicznym pozytywny sygnał wczesnych prac nie powtórzył się automatycznie.

Co wykazała metaanaliza

W 2014 roku Mukai i wsp. połączyli wyniki randomizowanych badań kontrolowanych placebo dotyczących inozytolu w leczeniu różnych objawów psychiatrycznych. W przypadku zaburzeń lękowych do analizy ilościowej włączono tylko 4 badania z udziałem łącznie 70 uczestników.

Autorzy nie potwierdzili statystycznie istotnego wpływu inozytolu na objawy lękowe. Nie oznacza to, że pozytywne wyniki poszczególnych badań były „błędne”, ale wskazuje to, że ogólna baza danych była zbyt mała i niespójna, aby wyciągnąć jednoznaczne wnioski.

Dlaczego pozytywne pojedyncze badanie i negatywna metaanaliza mogą współistnieć

Badanie na małą skalę może dać wynik pozytywny przypadkowo lub ze względu na charakterystykę konkretnej próby. Inne badanie na małą skalę może dać wynik słabszy lub negatywny.

Dlatego prawidłowy wniosek w tej sytuacji nie brzmi „zdecydowanie istnieje wpływ” lub „zdecydowanie nie ma wpływu”, ale że dostępne dane są niewystarczające do wyciągnięcia wiarygodnego, uniwersalnego wniosku.

Co pokazał eksperyment z pojedynczą wysoką liczbą

W jednym bardzo niewielkim eksperymencie sprawdzano, czy pojedyncza dawka 20 gramów inozytolu może złagodzić reakcję paniki wywołaną w warunkach laboratoryjnych.

U siedmiu pacjentów nie zaobserwowano takiego efektu ochronnego. Ze względu na niewielką liczebność próby, samo badanie nie rozwiązuje żadnych problemów, ale po raz kolejny pokazuje, że związek między inozytolem a objawami paniki nie jest efektem zależnym od dawki.

Główne badania kontrolowane

Dlaczego duża liczba badań nie jest rekomendacją

Ilości 12–18 g dziennie w tych badaniach były częścią szczegółowych protokołów eksperymentalnych. Zastosowano je w małych próbkach klinicznych pod nadzorem naukowców.

Dlatego też takich danych nie należy traktować jako wytycznych do samodzielnego stosowania. Sam fakt opublikowania badania nie czyni z jego protokołu uniwersalnej instrukcji.

Co można powiedzieć dzisiaj?

• Pojawiły się już pierwsze pozytywne sygnały: niewielkie badania nad objawami paniki dały interesujące rezultaty.
• Rozmiary próby były bardzo małe: w kluczowych badaniach wzięło udział około 10–21 osób.
• Wyniki nie były jednolite: w niektórych zbliżonych scenariuszach nie stwierdzono żadnych dodatkowych korzyści.
• Metaanaliza nie potwierdziła ogólnego istotnego efektu, ale sama opierała się jedynie na kilku niewielkich badaniach.
• Brakuje nowoczesnej, dużej bazy danych: dostępne dane nie dają zatem podstaw do wyciągania uniwersalnych wniosków na temat objawów lękowych.

Często zadawane pytania

Czy inozytol badano pod kątem skuteczności w leczeniu ataków paniki?
Tak. W kilku niewielkich badaniach kontrolowanych przeprowadzonych w latach 90. i na początku XXI wieku odnotowano pozytywne sygnały, ale próby obejmowały zaledwie około 20 uczestników.

Czy udowodniono, że inozytol łagodzi lęk?
Za mało, aby wyciągnąć uniwersalne wnioski. Metaanaliza badań kontrolowanych placebo nie potwierdziła ogólnego statystycznie istotnego wpływu na objawy lękowe.

Dlaczego w starszych badaniach stosowano dawkę 12–18 g dziennie?
Były to zaawansowane protokoły eksperymentalne dla konkretnych badań psychiatrycznych. Nie stanowią one ogólnego schematu zastosowania.

Czy inozytol badano w leczeniu objawów obsesyjno-kompulsyjnych?
Tak. Jedno bardzo małe badanie wykazało pozytywny sygnał, ale inne badanie, w którym dodawano inozytol do inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SRI), nie wykazało znaczącej korzyści w porównaniu z placebo.

Czy inozytol można porównać z fluwoksaminą na podstawie jednego badania?
Nie. W badaniu porównawczym wzięło udział tylko 20 uczestników, dlatego nie można na jego podstawie stwierdzić, że oba podejścia są równoważne.

Czy większa ilość inozytolu oznacza silniejsze działanie?
Nie ma takiej reguły. Pojedyncza, bardzo duża dawka w małym eksperymencie nie osłabiła wywołanej w laboratorium reakcji paniki.

Jak prawidłowo interpretować te dane?
Jako wczesny sygnał naukowy, który wymaga znacznie większych, nowoczesnych badań kontrolowanych. Nie należy samodzielnie przenosić starych protokołów eksperymentalnych.

Źródła

• Benjamin J. та ін. (1995). Double-blind, placebo-controlled, crossover trial of inositol treatment for panic disorder. American Journal of Psychiatry. PubMed
• Fux M. та ін. (1996). Inositol treatment of obsessive-compulsive disorder. American Journal of Psychiatry. PubMed
• Palatnik A. та ін. (2001). Double-blind, controlled, crossover trial of inositol versus fluvoxamine for panic disorder. Journal of Clinical Psychopharmacology. PubMed
• Fux M. та ін. (2001). Inositol versus placebo augmentation of serotonin reuptake inhibitors in the treatment of obsessive-compulsive disorder: a double-blind cross-over study. International Journal of Neuropsychopharmacology. PubMed
• Mukai T. та ін. (2014). Inositol for depressive disorders, anxiety disorders and obsessive-compulsive disorder: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Human Psychopharmacology. PubMed
• Levine J. (1997). Controlled trials of inositol in psychiatry. European Neuropsychopharmacology. PubMed
• Benjamin J. та ін. (1997). The effect of inositol on CCK-4-induced panic attacks. Biological Psychiatry. PubMed

Suplement diety. Nie jest lekiem. Przed użyciem należy skonsultować się z lekarzem.